بايد‌ها و نبايدها در صفحه‌آرايي مجله

بايد‌ها و نبايدها در صفحه‌آرايي مجله

مجله چيست؟

در عرف مطبوعات، هرگاه ترتيب انتشار نشريه‌اي حداکثر ماهي يک بار باشد، برآن نشريه، عنوان «مجله» مي‌گذارند. قطع، تعداد صفحه‌ها، ترکيب موضوعي مطالب و حتي نوع ماشين چاپي که مورد استفاده قرار مي‌گيرد، از جمله مواردي است که تفاوت ميان ترکيب ظاهري مجله روزنامه را مي‌توان تشخيص داد.

مجله مجموعه‌اي از مطالبي است که به طور مرتب با فاصله‌هاي معين زماني منتشر مي‌شود؛ مطالبي که درباره يک يا چند موضوع مختلف مي‌باشند. كلمه Magazine به معناي بازار يا انبار اجناس گوناگون است. اما خريدار مجله تمام اجناس را يک‌جا خريداري مي‌کند و از ميان اجناس، آنچه را که مورد توجه اوست. بهره‌برداري مي‌کند و آنگاه به انتظار شماره بعد مي‌ماند.

بنابراين تعريف قانوني مجله بدين قرار است: «مجله، نشريه‌اي است که براي روشن كردن افكار مردم در زمينه‌هاي مختلف اجتماعي، سياسي، علمي، فني يا ادبي و ترقي دادن سطح معلومات مردم و نشر اخبار و اطلاعات و مطالب عام‌المنفعه و انتقاد و اصلاح انديشه در امور عمومي، به طور منظم و در زمان معيني منتشر مي‌شود». اولين ارزش و اهميت مجله، ظاهر آن، مانند: عكسهاي رنگي، كيفيت کاغذ، تصويرپردازي استادانه و استفاده از رنگ و... است که كل اين مجموعه در صفحه‌آرايي گنجانده مي‌شود. لي‌آوت يا صفحه‌آرايي عبارت است از طرح‌ريزي براي يک صفحه يا گروهي از صفحه‌ها؛ اما در اصطلاح به الگوي نهايي صفحه‌هاي چاپ شده نيز لي‌آوت گفته مي‌شود. از طرفي لي‌آوت وسيله‌اي براي ارائه اطلاعات نويسنده در انواع شكلها از قبيل متن، تصوير يا ترکيب متن و تصوير و ساير عوامل نمايش دهنده است.

عناصري در صفحه‌آرايي به کار گرفته مي‌شوند که كاربرد هر كدام از آنها پيرو اصول و قواعد مخصوصي است، هر چند که در مجموع ذوق سليقه هنرمند نقش غيرقابل انكاري در صفحه‌آرايي تخصصي و جذاب دارد. نام مجله، قطع، رنگ، عکس، طراحي صفحه‌ها، تيتر و سوتيتر، ستون‌بندي و انتخاب حروف، از جمله عناصر مهم صفحه‌آرايي يک مجله به شمار مي‌روند.

نام مجله:

نام مجله، يک علامت تجاري يا نشانه است. نام، بايد مشخص، چشمگير و به آساني قابل شناسايي و در عين حال جالب باشد، نام، معمولاً در بالاي جلد چاپ مي‌شود و سه اصل ظاهر خوشايند، درك آسان و جذابيت بصري بايد در آن رعايت شود. عنوان مجله بهتر است طراحي شود تا اينكه حروفچيني شود.

قطع مجله:

قطع مجله معمولاً كوچكتر از روزنامه است و انتخاب آن با توجه به اندازه کاغذ معيار به منظور صرفه‌جويي و اجتناب و از دور ريختن كناره‌هاي بيشتر است. يكي از دلايل اصلي تغيير ناگهاني «قطع» بوده است. چند اصل مهم وجود دارد که در انتخاب قطع مي‌بايد رعايت شود:

- سهولت و راحتي براي درست گرفتن؛

- تناسب بين اندازه و محتواي مجله.

محدوديت فني از لحاظ اندازه معيار در دستگاههاي چاپ نيز گاه تعيين‌کننده قطع مجله است.

روي جلد:

عنصر بعدي که نظر مخاطب و خواننده را به خود جلب مي‌کند، روي جلد است. چند عامل، طرح ظاهر و روي جلد مجله را تعيين مي‌کند. اما تمامي اين عاملها به عنوان عملهاي معيار پذيرفته نشده است. عوامل مزبور به قرار زير است:

الف- تخصصي يا عمومي بودن مجله؛

ب- عوامل فرهنگي، مثل هدف جلب خواننده به منظور بالا بردن تيراژ تا حد سقوط به سليقه توده‌ها و ارزشهاي غلط خوانندگان و پيروي از جريانهاي نادرست فرهنگي که مي‌تواند روي ظاهر (روي جلد) مجله اثر بگذارد.

ج- مخاطبان خاص، عامل ديگري است که ترکيب و ظاهر روي جلد را تعيين مي‌کند. چنانکه تصويرهاي روي جلد مجله‌هاي کودکان با مجله‌هاي ورزشي کاملاً متفاوت است.

د- حوادث، تنشها و دگرگونيهاي اقتصادي، سياسي و اجتماعي که باعث دگرگونيهاي عمده در جامعه مي‌شود، نيز به صورت مقطعي بر روي جلد‌ها اثر مي‌گذارد.

روي جلد مجله بايد درخور شخصيت و محتواي مجله باشد، در عين حال، ضروري است که روي جلد توجه مخاطب را جلب کند و ميل به ورق زدن و توجه به محتوا را در وي برانگيزد. تصويرپردازي روي جلد مي‌تواند نمونه‌اي انتخابي از محتواي داخلي مجله باشد که در اين صورت، خواننده را به درون مجله راهنمايي مي‌کند. چند عامل زير را مي‌توان به عنوان عامل مؤثر در موفقيت روي جلد مطرح ساخت.

ه- طرح و تصويرپردازي در هر شماره، تنوع کافي را داشته است.

ي- طرح روي جلد عجيب، و ناآشنايي آن با ذهن، تا حدود زيادي به موفقيت مجله كمك مي‌کند، مشروط بر اينكه ميزان اين عجيب بودن به حدي نباشد که تماشاگر را دلزده کند، بلکه بايد چنان باشد که، خواننده را مجبور به کنجکاوي کند. همچنين در طراحي روي جلد به چند سوال بايد پاسخ داد.

آيا کاغذ روي جلد از جنس شميز، يا کاغذ عالي انتخاب شده است؟

مجله در چه مکاني براي فروش عرضه خواهد شد؟

مجله براي چه گروهي منتشر مي‌شود؟

تصوير شخصيتهايي که برروي جلد به کار گرفته مي‌شوند، بايد به گونه‌اي انتخاب شود که زاويه نگاه تصوير به درون مجله باشد. علاوه بر اين تصوير‌ها بايد آن چنان بر روي جلد به کار روند که سنگيني تصوير حتماً در پايين صفحه قرار گيرد. در هر صورت، رابطه ترکيب تيتر (تيتري که از مطالب داخل براي روي جلد برگزيده شده) و تصوير روي جلد حتماً رعايت شود و چنان نباشد که با يكديگر بيگانه باشند. عکس در بسياري از موارد، به خودي خود، ارزش پيام‌رساني دارد؛ در حالي که ممکن است پيام يا خبري را تكميل کند و گاه به جاي پيام با خبر بنشيند.

عکس، خواننده را به طور مستقيم در کوران حوادث قرار مي‌دهد و در عين حال، او را سرگرم نيز مي‌کند. عكسهايي که در مجله‌ها چاپ مي‌شوند، چهار نوع هستند:

1- عکسهاي منفرد با تيتر و شرح عکس جداگانه

2- عکسهاي منفرد، داخل يک متن و خبر

3- عکسهاي پي‌درپي (مانند باندهاي تصويري)

4- عکسهاي مونتاژ

هر عکس يا تصوير داراي زاويه ديد مخصوصي است. اين زاويه، مسلط به نقطه‌اي است که تصوير به آن نگاه مي‌کند. اگر تصويري به سمت چپ نگاه کند، عمل پياده كردن آن را در سمت راست صفحه است. در مورد تصويرهاي اشخاصي که داراي زاويه ديد خنثي نيستند. يعني به يكي از سمتهاي راست، يا چپ تمايل دارند. بايد دقت شود که تا حد ممکن، آنهايي انتخاب شوند که زايه ديد به سمت داخل مجله باشد، در انتخاب عکس براي مجله چند اصل را بايد مورد توجه قرار داد:

- آيا عکس ارزش خبري دارد و مي‌تواند قدرت تجسم را در بيننده تقويت کند؟

- آيا عکس ارزش هنري دارد؟

- آيا عکس اختصاصي است؟

طراحي صفحه:

طراحي صفحه اين چند وظيفه اساسي را در مجله عهده دار است.

اطلاع مي‌دهد، توجه را جلب مي‌کند؛ سرگرم مي‌کند، و آگاه مي‌سازد. طراحي صفحه در واقع تركيبي است که از تصوير؛ حروف، رنگ و.. به خود مي‌آيد. در طراحي مجله (جز روي جلد) باقي صفحه‌ها، به صورت زوج هستند. و بيننده همواره دو صفحه را با هم مي‌بيند. بنابراين هيچ صفحه‌اي بدون در نظر گرفتن صفحه مقابل خود نبايد صفحه‌آرايي شود. در صفحه‌آرايي يک صفحه گسترده همواره لازم است که بر حاشيه بين دو صفحه غلبه شود. دو صفحه روبرو را مي‌توان با عواملي مانند نوع حروف، تصوير پردازي، رنگ، فضاي سفيد، حروفچيني، کادر، و يا ترکيبي از تمامي اين عوامل به هم ربط داد. از جمله عوامل مهمي که دو صفحه را به هم مربوط مي‌سازد. عکس افقي است که حاشيه بين دو صفحه را از بين مي‌برد.

براي مشخص کردن دو موضوع مختلف از يکديگر در يک شماره مجله، مي‌توان از دو آرايش ستوني متفاوت استفاده کرد. طراحي صفحه بايد چنان با موضوع هماهنگ باشد که طراح آن را حس کند. در عين حال، سليقه خواننده را نيز بايد در نظر داشت. بايد توجه داشت که طراحي صفحه‌ها يک هنر و کار عملي است. يعني تنها براي به وجود آوردن يک کار هنري نيست بلكه نتايج عملي آن نيز در طرح دخالت دارد.

رنگ:

رنگ، عنصر بسيار مؤثري در مجله است و عکس‌العملهاي آني را در مخاطب ايجاد مي‌کند. تأثير رنگ‌آميزي جالب روي جلد، بيشتر از تيترهاي هيجان انگيز است. زيرا رنگ آميزي در زماني کوتاه ديده مي‌شود، در حالي که تيتر جالب را بايد اول ديد. بعد خواند و در مرحله سوم آن را فهميد، و درك کرد. بهترين رنگها براي روي جلد رنگهاي كنتراست (متقابل) است و درحالي که براي ايجاد يک فضاي جالب، براي آسان خواندن، لازم است از رنگهاي‌ هارومونيزه (هماهنگ) و تناليته استفاده کرد. رنگ حروف متن، بايد کاملاً سياه چاپ شود، چون چاپ سياه حروف (بويژه حروف خيلي ريز)، اغلب خاكستري به نظر مي‌رسند.

استفاده از چاپ حروف رنگي برروي متن تصوير، دقيقاً بايد با توجه به رنگ اصلي تصوير متن صورت گيرد. يعني اگر رنگ در تصوير متن نارنجي است بهترين نوع رنگ حروف چاپ شده روي اين تصوير آبي است.

تيتر و سو‌تيتر:

تيتر باعث تمركز خواننده بر روي موضوعي خاص مي‌شود، و مي‌تواند با حروف و صفحه‌آرايي مناسب خواننده را جذب کند. تيتر در عين حال، خواننده را به سرعت با موضوع مربوط مي‌کند. كاربرد تيتر در مجله مانند تصويرپردازي است. يعني نوع آرايش و اندازه حروف تيتر بايد براي موضوعي که شرح مي‌دهد مناسب باشد.

در مجله‌ها معمولاً از تيتر‌هاي کوتاه‌تر استفاده مي‌شود. در حقيقت يک تيتر ده حروفي در مجله، کمي غير عادي است و اندازه حروف تيتر بايد آنقدر بزرگ باشد که توجه خواننده را به خود جلب کند. همچنين فضاي سفيد زياد و مناسبي در اطراف صفحه بايد باشد تا با تقابل در صفحه، باعث جلب توجه بيشتر مي‌شود. روشهاي متنوع‌تري از کاربرد تيتر در صفحه رايج است براي انتخاب اندازه تيتر با توجه به اهميت مطالب يا خبر، چند نكته را بايد در نظر داشت:

الف- پهناي تيتر (يک ستوني...) چقدر باشد؟

ب- تيتر چند سطري بايد باشد؟

ج- تعداد حروف تيتر چند است؟ و اندازه آنها در ستونها و سطرها چقدر بايد باشد؟

ساده‌ترين تيتر يک خطي است. ولي اکثر تيترها طولاني‌تر از آن هستند که در يک خط جاي بگيرند. تيتر‌ها را معمولاً با شکلهاي هندسي خاصي در داخل ماکت صفحه قرار مي‌دهند. تيترها را از نظر تعداد ستون و سطر مي‌توان به تيتر يک ستوني يک سطري، يک ستوني چند سطري، يک سطري سراسري، و چند سطري سراسري تقسيم کرد. شكلهاي ديگر آرايش تيتر، پلكاني، هرم وارونه، مثلثي، نامساوي و متمرکز، نامساوي و متمايل به راست و متساوي‌الاضلاع يا نامساوي و امثال آن آرايش کرد.

تيتر مجله را مي‌توان در هر جاي صفحه به کار برد به شرطي که قدرت کافي براي جلوه در فضاي سفيد را از نظر اندازه داشته باشد. سوتيتر بعد از تيتر، دومين متني است که توسط خواننده مطالعه مي‌شود. سوتيتر به لحاظ حروف کوچکتر از تيتر، ولي بزرگتر از متن اصلي است و وظيفه آن توسعه و توضيح ايده بعد از تيتر است و در قاعده توجه بيشتر به پيام يا مطلب را باعث مي‌شود. بنابراين، سو تيتر بايد به اندازه کافي بزرگ باشد تا توجه لازم را در متن مطالب ايجاد کند.

حروف:

«حروف» از عناصر مهم ديگري است که در صفحه‌آرايي مجله بايد به آن توجه کرد. مهمترين مشخصه حروف، اندازه‌هاي متفاوت آنهاست. واحد اندازه‌گيري حروف «پوينت» مي‌باشد و هر پوينت، برابر 1/72 اينچ است. ريزترين حروف، 4 پوينت و درشت‌ترين آنها، 84 پوينت است.

اندازه حروف در تيتر، سوتيتر و ليد متن اصلي متفاوت است. معمولاً تيتر، بزرگتر از سو تيتر و سو تيتر بزرگتر از متن اصلي و ليد مشخصتر از حروف متن هستند. آرايش حروف (متن) در صفحه، در قالب ستون‌بندي صورت مي‌گيرد. ستون‌بندي مجله ممکن است دو، سه، يا حتي چهار ستوني باشد.

تعداد ستونها معمولاً به روش و سبك مجله تنظيم مي‌شود. ولي اغلب مواقع امكان انتخاب وجود دارد تا تصويرها و ساير عوامل مطلب را بهتر در صفحه جا سازي کرد.

حروفچيني به شيوه‌هاي مختلف صورت مي‌گيرد. مهمترين آن، حروفچيني با ماشين تحرير، تايپ، خطوط تحريري (شابلون) و حروف برگردان، حروفچيني دستي، حروفچيني ماشيني، فتوتايپ، لاينوترون، لاينوفيلم، فتو ترونيک، اينتر تايپ، لاينو تايپ و فتو تايپ است

حروف و اندازه آن در مطبوعات

مي‌دانيم كه پس از سپري شدن يك قرن از زمان حضور خط تعليق عربي در قرن هشتم هجري، خوشنويسان با تلفيق اين خط با خط «نسخ» خط نستعليق را بوجود آورد. اين خط داراي ويژگيهايي است برابر با ملايمت و آرامش پرشور و با جذبه و اين توصيف خطوط منحني وار در گرافيك است. اين خط از همه انواع ديگر خطوط مانند كوفي، محقق، ثلث، نسخ، ديواني، شكسته، رقعه، ريحان و... زيباتر است. از نظر نمايشي و جلوه‌گري و خوانايي در درجه دوم قرار دارد ولي از نظر زيبايي درجه يك است. سحر انگيز است و پيچشهايش در عين قدرت قابل انعطاف هستند. به همين دليل خط نستعليق نمي‌تواند بيان تراژيك و حادثه‌اي داشته باشد و بكار بيان خبر نمي‌آيد. در مقابل، حروف خط نسخ روزنامه‌اي، هيجان‌انگيز است و خطرگونه، در حكم صداي محكمي است كه امر مي‌كند و پيش مي‌تازد و بيان خبري بسيار قوي دارد.

براي ادامه اين موضوع مي‌توان به حروف «تهي» و «پـُُـر» اشاره نمود.

حروف «پـُر» با نمايش سنگيني و قدرت زياد، معرف استحكام و درون‌گراست.

حروف «تهي» با بيان سبكي و كم وزني، معرف پرواز است و رهايي و برون‌گراست.

مطالب تاريخي و كهن را مي‌توان با بكار گرفتن حروفي كه به گرافيك «قديم» معروف است طراحي نمود با حروف كامپيوتري مي‌توان بياني نو «مدرنيته» داشت.

براي مطالب مهم و جدي بايد از خطوط «نسخ» روزنامه‌اي استفاده نمود و بكارگيري حروف فانتزي نامتناسب است.

خط نازيبا و نامتناسب موضوع خبر را در حد يك شوخي بي‌مورد تنزل خواهد و بنابراين رعايت اندازه و تناسب حروف خيلي با ارزش است.

يك خبر مهم و هيجان آور را با حروف درشت بايد چاپ كرد:

خبرهاي كم اهميت را نبايد با حروف درشت چاپ كرد.

در همين خبر اگر درجه كاهش بالا بود مثلاً ده درجه، حروف چاپي نيز بايد درشت انتخاب مي‌شد. اين اهميت خبر است كه اندازه حروف را تعيين مي‌كند و اين كاراكتر خبر است كه شكل حروف را مشخص مي‌سازد. نسبتهاي موجود در آناتومي بدن انسان در گرافيك بسيار مورد استفاده واقع مي‌شود. براي نمونه مي‌توان به نسبت سر به بدن انسان اشاره كرد. تيتر يك مقاله در حكم سر انسان است و متن اندازه بدن انسان كه به نسبت طلايي مشهور است. يك تيتر بزرگ همراه با يك متن مختصر و كوتاه حكم سر بزرگ روي بدن كوچك و نحيف را دارد. در يك چنين صفحه‌اي زيبايي و گرافيك زير سؤال مي‌رود و ناباوري خواننده رشد مي‌كند.

	امروز	24
	دیروز	41
	این هفته	65
	هفته گذشته	499
	این ماه	1469
	ماه گذشته	2369
	کل بازدیدها	99442

آخرین مقالات

بايد‌ها و نبايدها در صفحه‌آرايي مجله